Σύμφυτο: ιδιότητες, χρήσεις και λάδι σύμφυτου για φυσική φροντίδα

Υπάρχουν βότανα που κουβαλούν μέσα τους μια μακρά ιστορία λαϊκής γνώσης. Το σύμφυτο είναι ένα από αυτά. Γνωστό διεθνώς ως comfrey και βοτανικά ως Symphytum officinale, το σύμφυτο χρησιμοποιήθηκε παραδοσιακά σε καταπλάσματα, έλαια και αλοιφές για τη φροντίδα του δέρματος, των μυών και των καταπονημένων σημείων του σώματος.

Το όνομά του συνδέεται με την ιδέα του «συμφύω», δηλαδή «ενώνω μαζί». Δεν είναι τυχαίο ότι σε παλαιότερες βοτανολογικές παραδόσεις αναφερόταν και ως “knitbone”, δηλαδή «το βότανο που δένει τα οστά». Σήμερα, όμως, δίνουμε μεγαλύτερη προσοχή: το σύμφυτο είναι πολύτιμο για εξωτερική χρήση, αλλά δεν είναι βότανο για εσωτερική λήψη.

Τι είναι το σύμφυτο;

Το σύμφυτο είναι ένα πολυετές φυτό της οικογένειας Boraginaceae, συγγενικό με γνωστά φυτά όπως το μποράγκο. Κατάγεται από την Ευρώπη και την Ασία και αναπτύσσεται κυρίως σε εύκρατες περιοχές, σε υγρά εδάφη, κοντά σε ρυάκια, λιβάδια ή καλλιεργημένα περιβόλια. Το είδος Symphytum officinale θεωρείται αποδεκτό βοτανικό είδος και η φυσική του εξάπλωση εκτείνεται από την Ευρώπη έως τη Δυτική Σιβηρία και τη βορειοδυτική Τουρκία. (Plants of the World Online) Διαθέτει μεγάλα, τραχιά και χνουδωτά πράσινα φύλλα, ενώ την άνοιξη και στις αρχές του καλοκαιριού εμφανίζει μικρά καμπανοειδή άνθη, συνήθως σε αποχρώσεις του μωβ, του ροζ, του λευκού ή του κρεμ. Οι ρίζες του είναι παχιές, βαθιές, σκουρόχρωμες εξωτερικά και σαρκώδεις εσωτερικά.

Χρήσιμα μέρη του φυτού

Τα μέρη που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά είναι κυρίως:

Τα φύλλα: Συλλέγονται συνήθως την άνοιξη και το καλοκαίρι, πριν ή κατά την ανθοφορία. Είναι πλούσια σε φυτικά συστατικά και χρησιμοποιούνται σε εκχυλίσματα, καταπλάσματα ή έλαια εξωτερικής χρήσης.

Η ρίζα: Θεωρείται το πιο «δυνατό» μέρος του φυτού στη λαϊκή βοτανοθεραπεία. Περιέχει υψηλότερη συγκέντρωση δραστικών συστατικών, αλλά απαιτεί και μεγαλύτερη προσοχή στη χρήση, λόγω της παρουσίας πυρρολιζιδινικών αλκαλοειδών.

Στα φύλλα και στη ρίζα έχουν εντοπιστεί συστατικά όπως αλλαντοΐνη, ροσμαρινικό οξύ, ταννίνες, τριτερπενικές σαπωνίνες και πυριτικό οξύ, τα οποία συνδέονται με την παραδοσιακή χρήση του φυτού σε προϊόντα φροντίδας του δέρματος και καταπραϋντικά σκευάσματα. (Εθνικό Κέντρο Πληροφοριών Βιοτεχνολογίας)

Οι ιδιότητες του σύμφυτου

Το σύμφυτο έχει συνδεθεί παραδοσιακά με τη φροντίδα του δέρματος, των μυών και των αρθρώσεων. Οι εξωτερικές του χρήσεις αφορούν κυρίως:

Καταπραϋντική φροντίδα: Σε μορφή λαδιού, αλοιφής ή κρέμας μπορεί να χρησιμοποιηθεί για μασάζ σε περιοχές που νιώθουν καταπονημένες.

Φροντίδα μετά από μικροχτυπήματα: Παραδοσιακά χρησιμοποιείται σε μώλωπες, μελανιές και περιοχές με τοπική ενόχληση, πάντα σε άθικτο δέρμα.

Υποστήριξη της δερματικής ανανέωσης: Η αλλαντοΐνη, ένα από τα γνωστά συστατικά του, έχει συνδεθεί με την περιποίηση και την αναδόμηση της επιδερμίδας.

Μαλακτική και προστατευτική δράση: Σε λιπαρά εκχυλίσματα, όπως το λάδι σύμφυτου, προσφέρει πλούσια υφή και αίσθηση θρέψης, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με κερί μέλισσας, ελαιόλαδο ή άλλα φυτικά έλαια.

Η Ευρωπαϊκή αξιολόγηση για τη ρίζα του σύμφυτου αναφέρει την παραδοσιακή εξωτερική χρήση του σε μώλωπες, διαστρέμματα, τραβήγματα μυών και συνδέσμων, ενώ παλαιότερες ευρωπαϊκές πηγές το περιγράφουν ως βοηθητικό σε μαλακτική και προστατευτική φροντίδα του δέρματος. (European Medicines Agency (EMA))

Το σύμφυτο μπορεί να αξιοποιηθεί με διάφορους τρόπους, πάντα για εξωτερική χρήση.

1. Ξήρανση φύλλων ή ρίζας

Τα φύλλα συλλέγονται καθαρά, χωρίς υγρασία, και απλώνονται σε σκιερό, αεριζόμενο μέρος. Η ρίζα χρειάζεται καλό καθάρισμα, τεμαχισμό και πιο προσεκτική ξήρανση, επειδή είναι σαρκώδης και κρατά υγρασία.

2. Εκχύλιση σε λάδι

Η πιο αγαπημένη μορφή για καλλυντική χρήση είναι το λάδι σύμφυτου. Τα φύλλα ή η ρίζα εκχυλίζονται σε φυτικό λάδι, όπως ελαιόλαδο, ηλιέλαιο, αμυγδαλέλαιο ή έλαιο σταφυλιού. Το αποτέλεσμα είναι ένα βοτανικό λάδι που μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο του ή ως βάση για αλοιφές και βάλσαμα.

3. Κατάπλασμα

Στην παραδοσιακή χρήση, τα νωπά φύλλα πολτοποιούνταν και εφαρμόζονταν εξωτερικά. Σήμερα αυτή η χρήση χρειάζεται προσοχή, καθαριότητα και αποφυγή εφαρμογής σε ανοιχτές πληγές.

4. Αλοιφή ή balm

Το λάδι σύμφυτου μπορεί να δεθεί με κερί μέλισσας και να γίνει πλούσια αλοιφή. Αυτός είναι ένας από τους πιο πρακτικούς τρόπους χρήσης, γιατί το προϊόν εφαρμόζεται εύκολα, μένει πάνω στο δέρμα και προσφέρει προστατευτική υφή.

Σκεύασμα: λάδι σύμφυτου

Το λάδι σύμφυτου είναι ένα βοτανικό έλαιο εξωτερικής χρήσης, ιδανικό για μασάζ σε σημεία που χρειάζονται φροντίδα μετά από καταπόνηση. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως έχει ή να μπει σε αλοιφή με κερί μέλισσας.

Απλή παρασκευή λαδιού σύμφυτου

Υλικά:

• 1 μέρος αποξηραμένο σύμφυτο, φύλλο ή ρίζα
• 4–5 μέρη φυτικό έλαιο, όπως ελαιόλαδο ή αμυγδαλέλαιο
• Καθαρό γυάλινο βάζο
• Τουλπάνι ή φίλτρο
• Σκούρο γυάλινο μπουκάλι

Εκτέλεση:

Βάζουμε το αποξηραμένο σύμφυτο σε καθαρό, στεγνό βάζο και καλύπτουμε πλήρως με το φυτικό λάδι. Κλείνουμε καλά και αφήνουμε το βάζο σε ζεστό, φωτεινό σημείο, χωρίς άμεση έντονη ηλιοφάνεια, για 3–4 εβδομάδες. Ανακινούμε απαλά κάθε λίγες ημέρες.

Στο τέλος σουρώνουμε πολύ καλά, ώστε να μη μείνουν φυτικά υπολείμματα στο λάδι, και αποθηκεύουμε σε σκούρο μπουκάλι. Το λάδι διατηρείται σε δροσερό, σκοτεινό μέρος.

Ιδέα για κεραλοιφή σύμφυτου

Για μια πιο σταθερή υφή, μπορούμε να φτιάξουμε balm:

• 85 γρ. λάδι σύμφυτου
• 12–15 γρ. κερί μέλισσας
• 1 γρ. βιταμίνη Ε, προαιρετικά
• προαιρετικά λίγες σταγόνες αιθέριο έλαιο λεβάντας ή δενδρολίβανου, σε ασφαλή χαμηλή δοσολογία

Λιώνουμε το κερί μέλισσας σε μπεν μαρί μαζί με το λάδι σύμφυτου, ανακατεύουμε, προσθέτουμε τη βιταμίνη Ε και γεμίζουμε καθαρά βαζάκια. Αφήνουμε να κρυώσει και να σταθεροποιηθεί.

Πώς χρησιμοποιείται το λάδι σύμφυτου

Το λάδι σύμφυτου εφαρμόζεται μόνο εξωτερικά σε καθαρό, άθικτο δέρμα. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί με απαλό μασάζ σε περιοχές όπως γόνατα, ώμοι, μέση, αγκώνες ή σημεία που έχουν δεχθεί καταπόνηση. Δεν χρειάζεται μεγάλη ποσότητα· λίγες σταγόνες αρκούν για να δουλευτεί καλά το προϊόν στην επιδερμίδα.

Αποφεύγουμε τη χρήση σε ανοιχτές πληγές, βαθιά κοψίματα, ερεθισμένο δέρμα, εγκυμοσύνη, θηλασμό και σε παιδιά χωρίς καθοδήγηση ειδικού.

Σημαντική προσοχή: όχι εσωτερική χρήση

Το σύμφυτο περιέχει πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή, ουσίες που μπορούν να είναι τοξικές για το ήπαρ όταν λαμβάνονται από το στόμα. Για αυτό η εσωτερική χρήση, όπως τσάι, κάψουλες, βάμματα ή σκόνη σύμφυτου, δεν συνιστάται. Η βάση LiverTox του NIH αναφέρει ότι το σύμφυτο, όταν λαμβάνεται από το στόμα, έχει συνδεθεί με σοβαρή ηπατική βλάβη και σύνδρομο απόφραξης των ηπατικών κολποειδών. (Εθνικό Κέντρο Πληροφοριών Βιοτεχνολογίας) προσέγγιση είναι ξεκάθαρη: το σύμφυτο ανήκει στα βότανα που μπορούν να έχουν θέση σε προσεγμένα προϊόντα εξωτερικής χρήσης, όχι σε ροφήματα ή εσωτερικά σκευάσματα.

Το σύμφυτο στη φυσική φροντίδα της Mellifora

Στη Mellifora αγαπάμε τα βότανα όχι μόνο για την παράδοσή τους, αλλά και για την ευθύνη που απαιτούν. Το σύμφυτο είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα φυτού με μεγάλη ιστορία και ιδιαίτερη δύναμη, που χρειάζεται σωστή γνώση και σεβασμό.

Ένα λάδι ή balm σύμφυτου μπορεί να αποτελέσει ένα πλούσιο σκεύασμα μασάζ για σημεία που νιώθουν κουρασμένα, καταπονημένα ή σφιγμένα. Όταν συνδυάζεται με ελαιόλαδο, κερί μέλισσας, σπαθόλαδο ή άλλα βοτανικά εκχυλίσματα, δημιουργεί μια βαθιά θρεπτική και προστατευτική φροντίδα, εμπνευσμένη από τη σοφία της φύσης.

Έτσι, εμείς στη Mellifora, προσθέσαμε το λάδι σύμφυτου στα δύο ειδικά σκευάσματα που προορίζονται για την ανακούφιση των μυικών πόνων, διαστρεμμάτων και πόνων αρθρώσεων, το βοτανικό έλαιο εντριβών και την κηραλοιφή άρνικας.